Door Sidney Breidel
Laatst las ik het boek De kunst van anders van Renée Steenbergen. Terwijl ik las, moest ik steeds denken aan een vraag die mij al jaren bezighoudt: wanneer zijn we cultuur eigenlijk gaan verwarren met de culturele sector? Begrijp me niet verkeerd. Musea, theaters en kunstinstellingen zijn belangrijk. Maar cultuur bestond al lang voordat er subsidieaanvragen, beleidsnota’s en meerjarenplannen waren.
Cultuur zat aan de keukentafel. In verhalen van grootouders. In recepten die van generatie op generatie werden doorgegeven. In muziek op straat. In een gebed in de moskee. In een koor in de kerk. In een kapsalon waar mensen hun geschiedenis delen. In een buurthuis waar gemeenschappen elkaar vinden.
Steenbergen stelt een belangrijke vraag: voor wie is de culturele sector eigenlijk gebouwd? Want als dezelfde instellingen, dezelfde netwerken en dezelfde groepen steeds opnieuw centraal staan, missen we een groot deel van wat cultuur werkelijk is.
Dat zie ik ook in Dordrecht. Wanneer mensen zeggen dat cultuur onder druk staat, bedoelen ze vaak instellingen. Maar cultuur zelf is springlevend. Cultuur leeft in gemeenschappen. In de verhalen van mensen van kleur. In migrantengemeenschappen. In jongeren die hun eigen taal, muziek en identiteit ontwikkelen. In ouderen die kennis doorgeven. In tradities die soms al eeuwen bestaan zonder ooit een subsidie te hebben ontvangen.
Misschien moeten we daarom anders gaan kijken. Niet alleen naar gebouwen waarin cultuur wordt gepresenteerd, maar ook naar de mensen die cultuur iedere dag dragen. Niet alleen naar gevestigde namen, maar ook naar de verhalen die jarenlang buiten beeld zijn gebleven. Niet alleen naar wat als cultuur wordt erkend, maar ook naar wat altijd al cultuur was.
Want soms bekruipt mij het gevoel dat cultuur vroeger helemaal niet kleiner was. Misschien was cultuur toen juist groter. Omdat cultuur toen nog van iedereen was.